Tàu biển tự hành đang dần chuyển từ thử nghiệm sang giai đoạn quản lý và khai thác thực tế. Công nghệ điều khiển từ xa, trí tuệ nhân tạo và hệ thống cảm biến đang phát triển nhanh. Trong năm 2026, ngành hàng hải quốc tế cũng có bước tiến quan trọng về khung pháp lý.
IMO đã thông qua bộ quy tắc đầu tiên cho tàu tự hành
Tháng 5/2026, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thông qua MASS Code. Đây là Bộ luật quốc tế về an toàn đối với tàu mặt nước tự hành hàng hải.
Bộ luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Đây là công cụ không bắt buộc trong giai đoạn đầu. Các quốc gia có thể áp dụng và thử nghiệm trước khi hướng tới một bộ quy tắc bắt buộc. MASS Code đưa ra khung quản lý dựa trên mục tiêu an toàn. Phạm vi bao gồm thiết kế, phê duyệt, vận hành và chứng nhận tàu tự hành. IMO cũng nhấn mạnh yếu tố con người. Thuyền trưởng vẫn giữ trách nhiệm tổng thể đối với con tàu. Điều này áp dụng ngay cả khi thuyền trưởng không có mặt trên tàu.
Tàu tự hành không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn con người
Khái niệm tàu tự hành có nhiều cấp độ. Một số hệ thống có thể tự thực hiện chức năng nhất định. Một số tàu có thể được điều khiển từ trung tâm trên bờ.
Vì vậy, mô hình tương lai có thể kết hợp giữa tự động hóa và giám sát con người. MASS Code đặc biệt quan tâm đến các trung tâm điều khiển từ xa. Hệ thống phải duy trì khả năng liên lạc ổn định. Các chức năng hàng hải cũng cần được giám sát phù hợp. Điều này tạo ra một thay đổi quan trọng. Hạ tầng hàng hải không còn chỉ phục vụ con tàu. Hệ thống trên bờ cũng trở thành một phần của hoạt động vận hành.
An toàn và an ninh mạng trở thành yêu cầu cốt lõi
Tàu tự hành phụ thuộc lớn vào phần mềm, cảm biến và kết nối dữ liệu. Vì vậy, an ninh mạng trở thành vấn đề không thể tách rời.
MASS Code yêu cầu chú trọng đánh giá rủi ro và thiết kế hệ thống đủ khả năng chống lại các nguy cơ. Các vấn đề như điều hướng, kết nối, chữa cháy và tìm kiếm cứu nạn cũng được đưa vào khung quản lý. Một sự cố mất kết nối có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng điều khiển tàu. Do đó, hệ thống dự phòng và quy trình ứng phó cần được chuẩn bị từ đầu.
Đây cũng là lý do IMO tiếp tục phát triển các yêu cầu liên quan đến an toàn số và quản lý rủi ro mạng trong hàng hải.
Cảng biển cũng phải chuẩn bị cho tàu tự hành
Tàu tự hành không thể hoạt động độc lập với cảng. Các quy trình cập bến, điều động và làm hàng đều cần khả năng kết nối dữ liệu.
Cảng biển tương lai có thể cần tăng cường:
- Hệ thống trao đổi dữ liệu với tàu.
- Giám sát và điều phối tàu theo thời gian thực.
- Hạ tầng liên lạc ổn định.
- Trung tâm điều hành và giám sát từ xa.
- Hệ thống ứng phó sự cố tự động và bán tự động.
Khi tàu và cảng cùng số hóa, dữ liệu sẽ trở thành một phần quan trọng của chuỗi vận hành.
Nhân lực hàng hải cũng cần thay đổi
Tự động hóa không đồng nghĩa với việc nhu cầu nhân lực biến mất. Ngược lại, yêu cầu về kỹ năng có thể thay đổi. Thuyền viên cần hiểu hệ thống tự động. Nhân sự trên bờ cần có khả năng giám sát và xử lý tình huống từ xa. IMO đã đưa các vấn đề về nhân sự, đào tạo và trực ca vào phạm vi của MASS Code. Điều này cho thấy yếu tố con người vẫn giữ vai trò quan trọng trong giai đoạn chuyển đổi.
Bước chuyển mới đang đến gần
IMO dự kiến tiếp tục xây dựng giai đoạn thử nghiệm và tích lũy kinh nghiệm đối với MASS Code vào cuối năm 2026. Quá trình phát triển bộ luật bắt buộc dự kiến tiếp tục trong năm 2028. Điều đó cho thấy tàu tự hành chưa trở thành phương thức khai thác phổ biến ngay lập tức. Tuy nhiên, nền tảng pháp lý và công nghệ đang được hình thành. Với Việt Nam, đây là thời điểm cần quan tâm đến cảng thông minh, kết nối dữ liệu và nguồn nhân lực số. Những yếu tố này sẽ giúp hệ thống hàng hải thích ứng tốt hơn với các công nghệ mới.
Bạn đang tìm kiếm giải pháp hạ tầng đường thủy, xây lắp và logistics chuyên nghiệp? Hãy để DS3 đồng hành từ tư vấn, triển khai đến vận hành, với kinh nghiệm thực tiễn và năng lực đáp ứng các dự án quy mô. Cùng DS3 kiến tạo những công trình bền vững và giá trị lâu dài.
